Με ιδιαίτερη ικανοποίηση η Πανελλήνια Ομοσπονδία Πολιτιστικών Συλλόγων Βλάχων παρουσιάζει Λεύκωμα αφιερωμένο στις Βλαχικές Συλλογικότητες στην Ελλάδα με τίτλο "Οι Σύλλογοι της Πανελλήνιας". Πρόκειται για έναν τόμο, όπου μπορεί ο καθένας να ανατρέξει γρήγορα και να ενημερωθεί για τις συλλογικές εκφράσεις-μέλη της Ομοσπονδίας, τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά τους και τη δραστηριότητά τους.
Το βιογραφικό σημείωμα εκάστου Συλλόγου και οι φωτογραφίες που το συνοδεύουν αναφέρονται και αντανακλούν στην ταυτότητά του. Οι πρώτοι ιδρύονται ήδη στα τέλη του 19ου και στις αρχές του 20ου αιώνα, συνδέονται στενά με τις κοινωνικοοικονομικές αλλαγές που συντελέσθηκαν στις ιδιαίτερες μητροπολιτικές πατρίδες, τα Βλαχοχώρια εκείνη την περίοδο. Οι περισσότεροι Σύλλογοι ωστόσο ιδρύθηκαν μετά την εσωτερική μετακίνηση προς τα μεγάλα αστικά κέντρα, καθώς και την οριστική αστικοποίηση μεγάλου μέρους των βλαχικών πληθυσμών τη δεκαετία του 1960. Το φαινόμενο αυτό βέβαια κοινό για όλη όλη την ελληνική περιφέρεια ήταν το αποτέλεσμα των ραγδαίων εξελίξεων, εντάσεων και  καταστροφών που επέφεραν αρχικά τα γερμανικά κατοχικά στρατεύματα κατά το δεύτερο παγκόσμιο πόλεμο, επέτεινε κι επαύξησε ο εμφύλιος στη συνέχεια.
Η πολυμορφία των βλαχικών ταυτοτήτων γίνεται στο Λεύκωμα αισθητή. Από τις ονομασίες των Συλλόγων, τα εμβλήματά τους, τις αναφορές τους σε μια μητροπολιτική ορεινή κατά κύριο λόγο πατρίδα ως και τους τωρινούς τόπους εγκατάστασης. Το σχήμα μητρόπολη - διασπορά δεν είναι βέβαια το κυρίαρχο. Ούτε οι γενεσιουργές αιτίες κάθε συλλόγου οι ίδιες. Σύμφωνα με τις καταστατικές τους διακηρύξεις, σε γενικές γραμμές, η σύσφιξη των σχέσεων μεταξύ των μελών τους με αναφορά στην κοινή τοπική καταγωγή είναι ο πρωταρχικός τους σκοπός με στόχο την ευποιΐα και την ανάδειξη του χωριού, τη διατήρηση και διάσωση των παραδόσεών τους.

 Η ΒΛΑΧΟΦΩΝΗ ΡΩΜΙΟΣΥΝΗ - Ν. Ι. Μέτζος - ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΜΑΚΕΔΟΝΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ

Ο όρος Βλάχοι αποτελεί ετεροπροσδιορισμό. ΄Ετσι ορίζονται από τρίτους όσοι αυτόχθονες ΄Ελληνες, προ πάντων ορεσίβιοι, λατινοφώνησαν στην προφορική αποκλειστικά λαλιά επειδή υπηρέτησαν ως στρατιώτες και αξιωματούχοι της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας στην Ελλάδα και στον ευρύτερο χώρο της Βαλκανικής. Ανέκαθεν εμείς οι αποκαλούμενοι Βλάχοι αυτοπροσδιοριζόμαστε ως Αρμάνοι, δηλαδή Ρωμαίοι πολίτες της καθ’ ημάς Ανατολικής Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας....

Γι’ αυτό, όλα τα επόμενα 1.200 χρόνια όλοι οι Έλληνες, ως ισότιμοι πολίτες της Ρωμαϊκής και, έπειτα, της Ανατολικής Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας, αυτοπροσδιορίζονταν ως Ρωμαίοι και ήσαν υπερήφανοι γι’ αυτό. Πολύ περισσότερο οι Βλάχοι που συνεχώς ήσαν επίλεκτοι στρατιώτες και αξιωματούχοι της Αυτοκρατορίας. ΄Ετσι ακριβώς εμείς οι Βλάχοι επονομάζουμε τον εαυτό μας: Αρμάνοι ‒ με κωφή προφορά.
Αρειμάνιος στην ελληνική σημαίνει αγέρωχος πολεμιστής. Ρωμανία, εξ άλλου, ονομάζονταν συνεχώς κατά τους τελευταίους αιώνες της η πατρώα μας Αυτοκρατορία. Ακόμη μέχρι σήμερα όλοι ανεξαιρέτως οι Έλληνες αυτό-προσδιοριζόμαστε επίσης ως Ρωμιοί και ορίζουμε το Γένος μας ως Ρωμιοσύνη.

Όμως, τι ακριβώς είναι οι Βλάχοι και από πού προήλθαν; Το διπλό ερώτημα τίθεται συνεχώς τα τελευταία χίλια χρόνια και λαμβάνει ποικίλες, αντιτιθέμενες μεταξύ τους, απαντήσεις.

Διαβάστε ολόκληρη την έκδοση Η ΒΛΑΧΟΦΩΝΗ ΡΩΜΙΟΣΥΝΗ στην ιστοσελίδα της ΕΤΑΙΡΕΙΑΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ σε pdf μορφή