Πολιτισμός

Σίγουρα κυρίες και κύριοι , δεν είναι δυνατόν στον περιορισμένο χρόνο μίας εισήγησης να αναπτυχθεί σε βάθος ένα τεράστιο γνωστικό αντικείμενο. Μοναδική φιλοδοξία αυτής της προσπάθειας, είναι μία καταρχήν προσέγγιση με την πλούσια πολιτισμική παράδοση του Βλαχόφωνου Ελληνισμού, με επικέντρωση στα στοιχεία τα οποία διαπραγματεύεται αυτό το Συμπόσιο, δοσμένα πάντα μέσα από την πλευρά της δραστηριότητας που αναπτύσσουν οι Πολιτιστικοί Σύλλογοι και η Πανελλήνια Ομοσπονδία τους...

Σύντομο Ιστορικό περίγραμμα.
Οι Αρμάνοι/Βλάχοι είναι μία Ελληνική πληθυσμιακή ομάδα με μεγάλη συνεισφορά, στο ιστορικό, κοινωνικό, οικονομικό και πολιτισμικό «γίγνεσθαι» του νέου Ελληνισμού οι οποίοι για αιώνες ταυτόχρονα με την Ελληνική διατηρούν το νεολατινικό δημώδες ιδίωμα ή γλώσσα κατ΄ άλλους. Οι ίδιοι αποκαλούνται « Αρμούνοι – Αρμάνοι, το οποίο, κατά τον διακεκριμένο Ρωμανιστή Αχιλλέα Λαζάρου, προέρχεται από το ρωμαϊκό εθνικό – Romanus συν το Ελληνικό προθετικό Α , ήτοι Α+Romanus - Armanu – νεολογισμός Αρωμoύνος, και βέβαια ταυτίζεται απόλυτα με το Ελληνικό Ρωμαίος – Ρωμιός – Ρωμιοσύνη, και Αρμανία, όπως ονομάζουν οι 'Ελληνες των Βυζαντινών χρόνων τη χώρα τους , σύμφωνα με τον μεγάλο Βυζαντινολόγο Vasiliev Εδώ παραθέτουμε και τη μαρτυρία του Ιωάννη Λυδού ( 6ος αιώνας μ.Χ)

 « Καίπερ Έλληνας εκ του πλείονος όντας, τη των Ιταλών φθέγγεσθαι φωνή.»

 Κοιτίδα των Αρμάνων/Βλάχων είναι η Ήπειρος και συγκεκριμένα η Πίνδος, η οποία ως γνωστό αποτελεί τη μήτρα όλων των Ελληνικών φύλλων. Με αφετηρία την Πίνδο οι Αρμάνοι/Βλάχοι εξαπλώνονται στις ορεινές κυρίως περιοχές της Ηπείρου και της Μακεδονίας ελέγχοντας τις Κλεισούρες και τα περάσματα των ορεινών όγκων της Εγνατίας οδού και της Βασιλικής στράτας. Δημιουργούν καταρχήν κλειστές κτηνοτροφικές κυρίως εγκαταστάσεις οι οποίες εξελίσσονται αργότερα σε εμποροβιοτεχνικές με την εκμετάλλευση και εμπορία της κτηνοτροφικής παραγωγής όπως μαλλί δέρματα, γάλα. Παράλληλα αναπτύσσεται η τέχνη της αργυροχρυσοχοΐας, κυρίως στους Καλλαρύτες, το Λινοτόπι και τη Νέβεσκα/Νυμφαίο, ενώ στο Μέτσοβο η επεξεργασία του ξύλου, με το σκάλισμα περίτεχνων τέμπλων, και η Ζωγραφική και Αγιογραφία στη Σαμαρίνα δείχνει το υψηλό πολιτιστικό επίπεδο και τον πλούτο των Βλαχοχωρίων


Οι τακτικές μετακινήσεις των Αρμάνων προς τα χειμαδιά του Θεσσαλικού κυρίως κάμπου, δημιουργεί σταθερούς δεσμούς με την περιοχή αυτή οι οποίοι καταλήγουν σε εδραίες εγκαταστάσεις σε όλα τα μεγάλα αστικά κέντρα της Θεσσαλίας.

 Οι έντονες δε πιέσεις που δέχονται οι εγκαταστάσεις των Βλάχων στην περιοχή του Γράμμου από τους Τουρκαλβανούς και οι κλιμακούμενες ένοπλες επιθέσεις και καταστροφές της Μοσχόπολης, της Γράμμουστας και του Λινοτοποίου, οδηγούν σε διαδοχικές εξόδους και μεταναστεύσεις ανθρώπων και κοπαδιών κατά τη διάρκεια του 18ου αιώνα, προς την Ανατολική Μακεδονία, την περιοχή της Πελαγονίας με κέντρο το Μοναστήρι και στη σημερινή Νότια Βουλγαρία. 


 

Εξάλλου το ενιαίο της Οθωμανικής αυτοκρατορίας και αργότερα η συνθήκη του «Κιουτσούκ Καϊναρτζή» το 1774, προσφέρει στους Έλληνες την ευκαιρία για την ανάπτυξη του Εμπορικού δαιμόνιου τους, έτσι οι Αρμάνοι/Βλάχοι εκμεταλλεύονται τα μεταγωγικά τους ζώα για την μεταφορά και εμπορία των προϊόντων της Ανατολής προς την Κεντρική Ευρώπη.
Με τα εφόδια αυτά , τα κεφάλαια, τις τέχνες και τα όπλα τους , όχι μόνο ανέδειξαν τα ορεινές πατρίδες τους σε σημαντικά αστικά κέντρα, αλλά παράλληλα εγκαταστάθηκαν στα πεδινά κέντρα, και αναδείχτηκαν κατά την περίοδο του διαφωτισμού με την ελληνική τους παιδεία, τον ένοπλο αγώνα και τη χρηματοδότηση των πλούσιων εμπόρων, συστατικό στοιχείο του εθνικοαπελευθερωτικού αγώνα των Ελλήνων.

Η Πανελλήνια Ομοσπονδία Πολιτιστικών Συλλόγων Βλάχων

 Η Ομοσπονδία μας ιδρύθηκε το 1985. Αποτελεί τον δευτεροβάθμιο φορέα 85 Πολιτιστικών Συλλόγων Βλάχων ,από όλη την Ελλάδα.

Μεταξύ των σκοπών της περιλαμβάνονται η διατήρηση και διάδοση της γλώσσας ( στην προφορική της μορφή) , των εθίμων και παραδόσεων των Βλάχων, η αναβίωση των ηθογραφικών και λαογραφικών στοιχείων, καθώς και η αναγνώριση του ρόλου των Βλάχων μέσα στην Ιστορία του Ελληνισμού. 
Επίσης ο προσδιορισμός της εθνικής , φυλετικής, και ιστορικής τους ταυτότητας, που τους καθορίζει αναπόσπαστο στοιχείο του Ελληνικού γένους από την καταβολή του, ταυτότητας που συνέβαλε θετικά στη σύνθεση, ανάπτυξη και επιβίωση του Ελληνικού γένους.

Οι σκοποί αυτοί επιτυγχάνονται :
 
  •   Με την διατήρηση χορευτικών τμημάτων από τους τοπικούς συλλόγους.
  •   Με την επιτόπια έρευνα και καταγραφή της μουσικοχορευτικής μας παράδοσης.
  •   Με την ίδρυση Λαογραφικών Μουσείων.
  •   Με την έκδοση εφημερίδων , εντύπων και βιβλίων, καθώς επίσης και παραγωγή    οπτικοακουστικού υλικού      (VIDEO, κασσέτες, CD ,CD ROM)
  •   Mε τα ετήσια σεμινάρια Λαογραφίας & παραδοσιακών Βλάχικων χορών .
  •   Με τα ετήσια τριήμερα Πανελλήνια Ανταμώματα μας, σε συνεργασία Συλλόγους μας και τους φορείς της τοπικής αυτοδιοίκησης.
  •   Με τοπικά Ανταμώματα και εκδηλώσεις, ανά την Ελλάδα.
  •   Με επιστημονικά συνέδρια, και ημερίδες , σε συνεργασία με την Ένωση Βλάχων Επιστημόνων το Αρχείο  Ελληνικού Χορού και Ερευνητικά Ιδρύματα.

 

Ο Τρανός Χορός της Πανελλήνιας Ομοσπονδίας Πολιτιστικών Συλλόγων Βλάχων

Τελειώνουμε με μία μικρή αναφορά στον Τρανό Χορό της Ομοσπονδίας μας, ο οποίος τελείτε από το 1983 αδιάλειπτα έως και σήμερα με την συμμετοχή των Συλλόγων – μελών της Ομοσπονδίας μας και χιλιάδων Βλαχοφώνων Ελλήνων.

Στο ετήσιο, τριήμερο, Πανελλήνιο Αντάμωμα που διοργανώνει η Ομοσπονδία μας, , το οποίο λαμβάνει χώρα συνήθως το πρώτο δεκαήμερο του Ιουλίου, στην κορυφαία εκδήλωση της Ομοσπονδίας μας, που αποτελεί μια μεγάλη γιορτή του Βλαχόφωνου Ελληνισμού, με δεδομένη την Πανελλήνια εμβέλεια της, το υψηλό ποιοτικό επίπεδο των εκδηλώσεων , τη μεγάλη συμμετοχή του κοινού, και την αυθεντική παρουσίαση της πλούσιας πολιτισμικής παράδοσης των Βλαχοφώνων Ελλήνων, όπως έχει αυτή διαμορφωθεί στο διάβα των αιώνων, και διαφυλάσσεται από τους Συλλόγους της Ομοσπονδίας μας «ως κόρη οφθαλμού», καθοριστικό ρόλο παίζει η τελευταία ημέρα η αφιερωμένη στον Τρανό Χορό.

Την τρίτη μέρα του Ανταμώματος ,στον Τρανό Χορό « Κόρλου Μάρι» επαναβεβαιώνεται η ενότητα του Βλαχόφωνου Ελληνισμού, ο ενιαίος κύκλος σφυρηλατεί νέους δεσμούς φιλίας και συνεργασίας μεταξύ των μελών μας και διατρανώνει την πίστη μας και τον σεβασμό στις αξίες του Βλαχόφωνου Ελληνισμού ,τιμώντας ταυτόχρονα ,όλους εκείνους, οι οποίοι με το αίμα τους ,το πουγκί τους και την πένα τους, έστησαν το Ελληνικό και συνεισέφεραν στη συγκρότηση και στην ανάπτυξη της πατρίδας μας.


Κωνσταντίνος Αδάμ
Καθηγητής Φ.Α - Πρόεδρος της
Πανελλήνιας Ομοσπονδίας
Πολιτιστικών Συλλόγων Βλάχων.

(εισήγηση για το 3ο Συμπόσιο για τον Ελληνικό Χορό)